31 MART SEÇİMLERİ KRİTİĞİ
PARTİLERİN OY ORANLARI
Türkiye deki yerel yönetimlerin belirlenmesi için 31 Mart 2024 tarihinde yerel seçimler yapıldı ve 1393 belediye nin yönetimi belirlendi. Her ne kadar yerel yönetimleri belirlemek için yapılsa da 2024 seçimleri , sonuçları itibariyle ülke siyaseti için son derece önemlidir.
Halkın iradesinin ve yöneliminin yansıması olduğu için son derece değerlidir. 2024 yerel seçimlerinin sonucu , daha 10 ay önce yapılan Milletvekilliği ve Cumhurbaşkanlığı seçimlerinden oldukça farklı oldu. Belediye başkanlıkları üzerinden bakarsak Cumhuriyet Halk Partisi 46 milyon geçerli oyun %37.7 sini alarak , Bülent Ecevit liderliğinde girdiği 1977 deki seçimden beri ilk defa birinci parti oldu. Adalet ve Kalkınma partisi ise %35.4 lük oy oranıyla birinci parti çıkamadı. Fatih Erbakan’ın liderliğinde 2018 yılında kurulan yeniden Refah partisi %6.1 le seçimden 3.parti olarak çıktı. Güneydoğu Anadolu da ki seçmenin eğilimi neticesinde %5.7 lik bir oya ulaşan Dem parti 4.cü olurken , Milliyetçi Hareket Partisi %4.9 , İyi parti %3.7 , Zafer partisi %1.7 , Saadet partisi %1 gibi bir oy aldı.
AK PARTİ NEDEN KAYBETTİ , CHP NEDEN KAZANDI?
Peki ne oldu da 10 ay öncesine göre tablo bu kadar değişti. Ülke de nasıl bir kırılma yaşandı da ana muhalefet partisi konumundaki Cumhuriyet Halk partisi 2023 te %25.8 olan oyunu %46 arttırdı. Pek çok analiz siyasi sebepleri bir kenara koyarsak , bu durumun ve seçimin etkileyen temel şeyin , ekonomi olduğunu göstermekte. Sürekli artan enflasyon , türk parasının durdurulamaz düşüşü , kamu harcamalarının bütçe açığı , mali darboğaz , temel ihtiyaç malzemelerindeki pahalılık , sabit ücretlilerin giderek fakirleşmesi , hayat pahalılığı , düşük ücretler ve benzeri şeyler yada kısacası ekonomik kriz. Peki 10 ay önce ekonomi bundan çok daha mı iyiydi yada memleketin tek sıkıntısı ekonomi miydi. İlk sorudan başlamak gerekirse 2023 yılında da ekonomi şimdikinden farksızdı. Fakat o gün iktidara oy vermiş olan insanlar , krizi mevcut yönetimin çözebileceğine inanıyordu. Fakat olumlu bir gidişatın olmayışı , seçmeni iktidar partisine oy vermekten uzaklaştırdı farklı alternatiflere yöneltti. Aynı zamanda bu seçimler , ana muhalefet partisinin başında belli sebeplerden dolayı yıpranmış bir liderin olmayışı , bu yönelimin daha kolay olmasını sağlamış olabilir. Öte yandan ikinci soruya gelelim. Memleketin tek sıkıntısı ekonomi miydi , elbette değil. Terör , asayiş , dış politika , sığınmacı krizi , işsizlik , eğitim , bazı grupların radikalleşmesi , gelir dağılımındaki eşitsizlik , rüşvet ve yolsuzluk, toplumsal ahlak , sağlık ve yereldeki belediye hizmetleri gibi başlıklar altında değerlendirilebilecek onlarca problem mevcut ama görünen o ki , değişime yol açan ,seçmen oy tercihini bu sorunlardan ziyade ekonomik kaygıları doğrultusunda yaptı yada az önce saydığımız sorunları mevcut iktidarın çözemeyeceğini kanaat getirdi. Dünyanın pek çok yerinde iktidarın sorunları çözememesi insanları mevcut iktidarı eleştirip ülkeyi yönetebilmeye en yakın ikinci partiye yani ana muhalefeti desteklemeye iter. Bu da Cumhuriyet Halk partisinin oyunu bu denli arttırmasının temel nedeni durumunda.
CHP – AKP SEÇİM KARNESİ
Cumhuriyet Halk partisi yüksek bir oy alıp seçimlerden birinci parti çıkmasının yanında , ülkenin lokomotifi durumundaki belediyeleri de kazandı. İstanbul , Ankara , İzmir , Bursa , Antalya , Adana , Mersin , Balıkesir , Eskişehir , Manisa , Denizli , Aydın , Tekirdağ ve Muğla da büyük oy farkıyla belediyeleri aldı. Bunlar da dahil olmak üzere 14 büyükşehir belediyesi , 21 il ve 337 ilçe nin belediyesini yönetmeye hak kazandı. Öte yandan iktidarda bulunmasından kaynaklı olarak yaşadığı kayıp bakımından seçimin en büyük kaybedeni Ak partisi 12 büyükşehir belediyesi , 12 il ve 356 ilçe belediyesini aldı. Bir önceki yerel seçime nazaran 3 büyükşehir , 12 il ve 179 tane de ilçeyi kaybetti.
YENİDEN REFAH PARTİSİ
Yeniden Refah partisi 2018 yılında kurulmuş olmasına rağmen , beklenmeyen bir sıçrayış yaparak %6.1 oranıyla seçimden 3. parti çıktı. İktidar partisi ile benzer siyasi görüşleri paylaşan Yeniden Refah partisi , temelde Ak partinin içinden çıktığı milli görüş geleneğinden gelmekte , aynı şekilde %1 lik bir oy alan Saadet partisi de aynı geleneğin ürünü fakat Yeniden Refah partisinin politik hamlelerini , saadetten daha iyi yapması , iktidara alternatif arayan , Ak parti seçmeninin bir kısmını Yeniden refaha yönlendirdi. Bunun neticesinde parti Şanlıurfa ve Yozgat belediye başkanlıklarını kazandığı gibi 39 ilçede de ipi göğüsledi ve buraların çoğunu Ak partiden aldı.
DEM PARTİ
Dem parti seçimlerde %5.7 lik bir oy aldı. 3 ü büyükşehir , 10 il ve 65 ilçe de birinci parti çıktı. Bölgedeki seçmenin hepsinin olmasa da çoğunun ülkenin geri kalanındaki insanların dertleriyle dertlenmemesi , farklı gündemlerinin oluşu ,ayrılıkçı ideolojiye eğilimleri uzun süredir olduğu gibi benzer bir tabloya yol açtı.
MHP – İYİ PARTİ – ZAFER PARTİSİ – BBP
Milliyetçi partiler olarak kabul gören Mhp , İyi parti , Zafer partisi ve Bbp si belediye başkanlıklarında sırasıyla , 4.9 – 3.7 – 1.7 ve 0.4 oy aldılar. Bu 4 parti 2023 milletvekili seçimlerinde toplam %23.4 lük bir oy alırken , 2024 belediye başkanlığı seçiminde toplam %10.7 lik bir oy aldılar. Fakat değerlendirme yapmak için bu partilerin il genel meclisinde aldıkları oylara bakmak gerek. Çünkü kitle partisi olmayan bu tür partilerin seçmenleri , kazanamayacak bölgelerdeki oylarını kazanabilecekleri diğer adaylara verirken , il genel meclisindeki oylarını kendi partilerine atarlar. Bu şekilde değerlendirdiğimiz de Mhp %5.6 , İyi parti %4.6 , Zafer partisi %2.5 , Bbp ise %1.2 oy almış durumda. İl genel meclisi oylamasında , Zafer partisi 1 milyon 100 bin kişinin , Bbp ise 500 binden fazla kişinin oyunu alarak bir çıkış yapamasa da , geçen yılki seçmen sayılarına yakın bir oy almakla beraber , Mhp ve iyi parti logosuna mühür basanların yarısı kendi partilerine yönelmediler. Bir önceki seçimlerde Mhp ye oy veren 5 milyon 400 bin seçmenin 3 milyonu , iyi partiye oy veren 5 milyon 200 bin seçmenin 3 milyon 300 bini ,10 ay önce oy verdikleri partiye oy vermedi. Seçime katılımın az olması ve Mhp nin bazı yerlerde ittifak yapıp Ak parti lehine aday çıkarmamasını hesaba katılmak gerekse de bu iki partinin seçmeninin büyük bir kısmının oy tercihini değiştirdiği ortada. Milliyetçi partilerin üçünün kırsalda bir karşılıklarının olması İyi partiye 1 il ve 24 ilçe Cumhur ittifakında yer alan Mhp ye 8 il ve 122 ilçe , Ak parti ile ittifakta olup belediye seçimlerinde 0.4 oyu olan Bbp ye 1 il ve 14 ilçe kazandırdı. Bu 3 parti büyükşehirlerde varlık gösteremediler. Büyükşehirdeki Milliyetçi oylarının bir kısmın alan Zafer partisi ise kırsalda bir karşılığı olmadığı için herhangi bir belediye kazanamadı. Mhp ve İyi partinin aksine geçen yıl ulaştığı seçmene yine ulaşmış olsa da düzensiz göç ve güvenlik sorunu üzerine bina ettiği ana politikası büyük kitleler tarafından rağbet görmedi ve Yeniden Refahın kine benzer bir sıçrayış yapamadı. Yerel seçimler beklentilerden farklı şekilde gelişerek bitti. Sıra şimdi partilerin aldıkları sonuçları değerlendirip , yeniden politika belirlemelerinde. Halkın beklentisi ise sorunlarının çözülmesi ve iyi ekonomik şartlarda iç ve dış tehdit olmaksızın , güven içinde yaşamak. Hangi partinin bu beklentiyi nasıl karşılamaya çalışacağını önümüzdeki günlerde göreceğiz.
Alıntıdır…
